Nắng gắt, gió Lào, đất khô nứt — mùa khô miền Trung là bài kiểm tra khắc nghiệt với tre non. Giữ ẩm, tủ gốc, bón đúng lúc là ba việc kéo cây qua mùa.
Ai ở miền Trung đều biết mùa khô nó "hành" cỡ nào. Nắng như đổ lửa, gió Lào thổi khô rát, đất nứt chân chim. Tre trưởng thành thì lì đòn, chứ tre một hai năm tuổi mà lơ là là héo rũ như chơi. Việt kể cách giữ cây qua mùa.
Mùa khô, cây non mất nước rất nhanh qua lá, trong khi rễ còn cạn chưa hút sâu được. Nên việc số một là tưới đủ ẩm, đặc biệt với tre 1–2 năm tuổi. Không cần tưới đẫm mỗi ngày, mà tưới sao cho tầng đất quanh rễ luôn ẩm — thà tưới đều đặn lượng vừa còn hơn thỉnh thoảng dội thật nhiều rồi để khô cong.
Tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh tưới giữa trưa nắng gắt (nước bốc hơi phí, lại dễ sốc nhiệt rễ). Chỗ nào có điều kiện thì kéo hệ tưới nhỏ giọt quanh gốc là nhàn nhất.
Đây là lý do VIETREGEN khuyên trộn biochar vào đất ngay từ lúc trồng. Cấu trúc rỗng xốp của than giữ nước lại trong tầng rễ như một cái bọt biển — mưa hay tưới thì nó ngậm, nắng lên thì nhả ra từ từ cho cây dùng. Vườn có biochar trong đất thường giữ ẩm lâu hơn, nhờ đó giảm số lần phải tưới trong mùa khô. Mùa khô miền Trung mà đỡ được vài lượt tưới là đỡ biết bao công và tiền bơm nước.
Dùng rơm rạ, lá khô, cành tre băm nhỏ để tủ (phủ) quanh gốc một lớp dày. Lớp tủ này làm ba việc cùng lúc: giảm bốc hơi nước từ mặt đất, giữ ẩm cho tầng rễ, và hạn chế cỏ dại mọc tranh nước. Về sau lớp tủ mục ra còn thành mùn, bồi thêm dinh dưỡng cho đất. Gần như không tốn tiền, tận dụng đồ sẵn ở vườn, mà hiệu quả thấy rõ.
Mùa khô, cây hấp thu dinh dưỡng kém vì thiếu nước. Bón đạm mạnh giữa mùa khô là phí, thậm chí dễ làm cây sốc, cháy rễ. Nguyên tắc: ưu tiên bón vào đầu và cuối mùa mưa, khi đất đủ ẩm cây mới hút được. Giữa mùa khô thì tập trung giữ ẩm và tủ gốc, hạn chế bón thúc mạnh.
Phân nên ưu tiên hữu cơ và vi sinh để nuôi đất bền, thay vì dồn hóa học. Đất khỏe, giàu mùn thì bản thân nó cũng giữ ẩm tốt hơn, cây chịu hạn giỏi hơn.
Lá cuốn lại, héo rũ vào buổi trưa nhưng tối tươi lại — cây đang thiếu nước nhẹ, cần tăng tưới. Lá vàng khô từ mép vào, rụng nhiều — thiếu nước kéo dài hoặc sốc phân, phải xử lý gấp. Măng non mọc ra teo tóp — bụi đang đuối, cần giữ ẩm và bồi dinh dưỡng nhẹ. Nhìn cây mà đoán, chăm theo cây, chứ đừng chăm theo lịch cứng.
Có năm hạn gắt, mình phải chở nước bằng can ra tưới cho mấy bụi tre mới trồng ở rẫy xa, đi tới đi lui mệt bở hơi tai. Nhưng qua được mùa đó là bụi nào bụi nấy bật lên phà phà. Cực mà đáng.
Giữ cho tầng đất quanh rễ luôn ẩm, tưới đều đặn lượng vừa phải vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh tưới giữa trưa. Có biochar trong đất sẽ giữ ẩm lâu hơn, giảm số lần tưới.
Hạn chế bón đạm mạnh giữa mùa khô vì cây khó hấp thu, dễ sốc. Nên bón vào đầu và cuối mùa mưa khi đất đủ ẩm; ưu tiên phân hữu cơ và vi sinh.
Dùng rơm rạ, lá khô, cành tre băm nhỏ phủ quanh gốc để giảm bốc hơi, giữ ẩm và hạn chế cỏ dại. Lớp tủ mục dần còn bổ sung mùn cho đất.