Phân vi sinh không "nuôi" cây theo kiểu bạn nghĩ. Nó nuôi đất. Hiểu đúng chỗ này thì mới biết vì sao đất khỏe lại quan trọng hơn cả việc đổ thật nhiều phân.
Nhiều người nghĩ phân vi sinh là một loại phân bón, đổ vào cho cây ăn như mấy loại khác. Không hẳn. Và hiểu nhầm chỗ này làm nhiều người bón sai, rồi chê "không thấy tác dụng gì".
Để Việt nói lại cho đúng, từ gốc.
Phân vi sinh là loại phân chứa các vi sinh vật có lợi còn sống — vi khuẩn cố định đạm, vi sinh phân giải lân, nấm đối kháng nấm bệnh, và nhiều loại khác. Điểm mấu chốt: nó không trực tiếp "nuôi" cây bằng dinh dưỡng có sẵn như phân hóa học (đạm, lân, kali đổ vào là cây hút ngay). Thay vào đó, nó thả một đội quân vi sinh vào đất, và chính đội quân này làm việc — biến các chất trong đất, trong không khí thành dạng mà cây hút được.
Ví von cho dễ: phân hóa học là mang cơm dọn sẵn tận miệng cây. Phân vi sinh là thuê cả một đội đầu bếp về sống trong đất, ngày ngày nấu cơm cho cây, lâu dài. Một cái là cho con cá. Một cái là thả cả bầy cá giống xuống ao.
Mỗi nhóm vi sinh một việc. Nhóm cố định đạm kéo nitơ từ không khí xuống, biến thành đạm cho cây — đỡ tiền phân đạm. Nhóm phân giải lân "cạy" lân bị khóa trong đất ra cho cây dùng. Nhóm phân giải chất hữu cơ biến xác lá, rơm rạ thành mùn. Nhóm đối kháng thì kìm hãm nấm bệnh, bảo vệ rễ. Cả bọn hợp lại thành một hệ sinh thái ngầm dưới chân bạn, làm việc miễn phí suốt ngày đêm — miễn là đất còn đủ điều kiện cho tụi nó sống.
Vì đất khỏe là đất sống. Một nắm đất tốt chứa hàng tỉ vi sinh vật — chúng phân giải chất hữu cơ, giải phóng dinh dưỡng, tạo mùn, làm đất tơi xốp, và kìm hãm mầm bệnh. Không có tụi nó, đất chỉ còn là bụi khoáng chết, giữ cây đứng chứ không nuôi cây.
Khi đất bị lạm dụng hóa chất, cày xới quá mức, phơi nắng trơ trọi, hệ vi sinh này cạn kiệt. Đất "chết" đi phần sống. Lúc đó bón phân hóa học bao nhiêu cũng như đổ vào cái rổ thủng — không giữ được, cây hút không kịp thì trôi. Bổ sung phân vi sinh là cấy lại sự sống đó vào đất, khôi phục cái nền để đất tự nuôi cây trở lại, giảm dần lệ thuộc phân hóa học.
Phân hóa học cho dinh dưỡng nhanh, mạnh, nhưng không cải tạo đất, dùng lâu còn làm đất chua và chai. Phân hữu cơ (phân chuồng, phân ủ) vừa cho dinh dưỡng vừa bổ sung chất hữu cơ, tốt cho đất về lâu dài. Phân vi sinh thì đặc thù hơn: nó đưa sinh vật sống vào, để hệ sinh thái trong đất vận hành trở lại.
Ba loại không loại trừ nhau. Thực tế phối hợp mới ngon: hữu cơ làm nền, vi sinh làm sống dậy, hóa học chỉ bổ sung khi thật cần. Nhiều người cứ nghĩ phải chọn một trong ba. Không cần chọn. Kết hợp đúng liều mới là khôn.
Đây là mẹo mà VIETREGEN luôn nhấn. Vi sinh vật cần chỗ ở — nơi ẩm, thoáng, được che chắn khỏi nắng gắt và biến động nhiệt độ. Biochar với cấu trúc rỗng xốp, hàng triệu lỗ mao quản, chính là khu chung cư lý tưởng cho tụi vi sinh trú ngụ và nhân lên.
Bón vi sinh trơ trọi vào đất trơ, nắng gắt, thì nhiều con chết yểu trước khi kịp làm việc. Nhưng nếu ủ vi sinh vào biochar trước rồi mới bón, tụi nó có nhà, sống khỏe, sinh sôi. Hiệu quả cao hơn hẳn dùng riêng lẻ. Than nuôi khuẩn, khuẩn nuôi đất, đất nuôi cây — một dây chuyền.
Mình nhớ có lần đổ men vi sinh ra tay lúc đang ủ, cái mùi nó ngai ngái chua chua, không thơm tho gì đâu. Nhưng cái mùi đó với mình là mùi của đất đang sống lại. Nghe hơi sến, kệ.
Không thay hoàn toàn, mà bổ trợ. Vi sinh giúp đất tự tạo và giải phóng dinh dưỡng, giảm dần lượng phân hóa học cần bón, nhưng ở giai đoạn cây cần dinh dưỡng nhanh vẫn có thể cần bổ sung. Mục tiêu dài hạn là đất khỏe để lệ thuộc phân hóa học ít đi.
Tùy loại và tình trạng đất, thường bổ sung định kỳ theo mùa vụ. Nếu ủ cùng biochar thì vi sinh có nơi trú ngụ, tồn tại lâu hơn nên hiệu quả bền hơn.
Nên tránh bón cùng lúc với thuốc diệt nấm/khuẩn vì có thể tiêu diệt luôn vi sinh có lợi. Nên cách nhau một khoảng thời gian.