Trồng bao nhiêu bụi trên một hecta, khoảng cách thế nào để tối ưu sinh khối mà không để các bụi tranh nhau — chuyện tưởng nhỏ mà quyết định năng suất cả vườn.
Nhiều người hỏi Việt đúng một câu khi bắt đầu: "trồng dày hay thưa hả anh?". Nghe đơn giản mà trả lời sai là ảnh hưởng cả chục năm sau. Nên mình nói cho kỹ.
Với tre khổng lồ Mạnh Tông đá, mật độ phổ biến là khoảng 300 bụi trên một hecta — tương đương 1 ha cần chừng 300 bầu giống. Đây là con số cân bằng: đủ số bụi để có sản lượng, mà mỗi bụi vẫn đủ chỗ để nở to, thân lớn.
Vì sao không phải 500, 600 bụi cho "nhiều"? Vì tre khổng lồ là loại thân to, bụi xòe rộng. Nhồi nhiều quá thì tới lúc bụi lớn, chúng chen nhau, che nắng nhau, và cái mình cần — thân to, sinh khối trên mỗi thân — lại giảm.
Từ mật độ 300 bụi/ha, khoảng cách hợp lý thường là cây cách cây và hàng cách hàng chừng 5–6 mét. Khoảng này cho bụi tre đủ ánh sáng, đủ không gian tán, và chừa lối đi để chăm sóc, thu hoạch cho dễ. Bố trí hàng lối ngay ngắn cũng giúp sau này đưa cơ giới, xe vận chuyển vào vườn thuận tiện hơn.
Trong lúc chờ bụi lớn và khép tán, khoảng đất trống giữa các hàng khá rộng — đừng để phí. Đó là lý do nhiều người trồng xen thảo dược hoặc cây ngắn ngày mấy năm đầu để lấy ngắn nuôi dài.
Đất đồi, đất dốc — vốn chiếm nhiều ở miền Trung — thì bố trí trồng theo đường đồng mức (trồng ngang sườn dốc, không trồng dọc). Cách này biến hàng tre thành những "hàng rào sống" chắn ngang, làm chậm dòng nước mưa chảy xuống, giữ đất khỏi bị xói mòn, rửa trôi. Vừa được vườn tre, vừa được cái đê sinh học chống sạt.
Trồng quá dày: các bụi cạnh tranh ánh sáng, nước và dinh dưỡng; thân nhỏ, èo uột; sâu bệnh dễ lây lan trong tán rậm; khó chăm, khó thu. Nhìn thì "xanh um" mà sản lượng gỗ trên mỗi thân lại thấp.
Trồng quá thưa: lãng phí đất, số bụi ít nên tổng sản lượng trên hecta không cao, cỏ dại có chỗ mọc tràn.
Nên mật độ không phải càng nhiều càng tốt, mà là đúng. Và cái "đúng" còn tùy giống, tùy độ phì của đất, tùy mục tiêu (lấy gỗ, lấy măng, hay cảnh quan). Vì vậy con số 300 bụi/ha là tham khảo tốt, nhưng khu đất cụ thể của bạn nên được xem tận nơi mới chốt chuẩn được.
Có mảnh mình đi khảo sát, chủ đất khăng khăng đòi trồng dày gấp rưỡi cho "chắc ăn". Ba năm sau quay lại, bụi nào bụi nấy nhỏ tong teo vì chen nhau. Mà thôi, kinh nghiệm mà, ai chẳng có lần vậy.
Mật độ tham khảo khoảng 300 bụi/ha, khoảng cách 5–6 m mỗi chiều. Con số cụ thể nên điều chỉnh theo giống, độ phì của đất và mục tiêu canh tác.
Không hẳn. Trồng quá dày khiến các bụi tranh nhau, thân nhỏ lại, sản lượng trên mỗi thân giảm và khó chăm sóc. Mật độ hợp lý cho tổng sản lượng tốt hơn.
Trồng theo đường đồng mức (ngang sườn dốc) để hàng tre chắn dòng nước, chống xói mòn, giữ đất và giữ ẩm cho vườn.